فانتزی زدگی و فردگرایی خانواده را تهدید می کند
خاتون یار: نشست تخصصی خانواده؛ پیشران تمدن نوین با حضور جمعی از محققان حوزه خانواده و مسایل اجتماعی اجرا شد.
به گزارش خاتون یار به نقل از مهر، نشست تخصصی «خانواده؛ پیشران تمدن نوین» با حضور سجاد مهدی زاده، پژوهشگر حوزه خانواده، سیده معصومه طباطبایی و سیده فاطمه نعمتی، محققان حوزه اجتماعی و خانواده و به همت دفتر جریان حکمت ملی عراق در تهران انجام شد.
در این جلسه، محققان به بررسی دلایل تأثیرگذار بر کاهش تمایل به تشکیل خانواده، چالش های حفظ و ادامه زندگی مشترک، تأثیر رسانه ها و فضای مجازی بر الگوهای خانوادگی و همینطور نقش خانواده در تربیت نسل آینده پرداختند.
معنای زندگی تغییر کرده است
سجاد مهدی زاده، پژوهشگر حوزه خانواده، ضمن اشاره به لزوم بررسی تقدم و تأخر دلایل تأثیرگذار بر فروپاشی خانواده اظهار داشت: ابتدا باید مشخص نماییم که آیا ساختار خانواده از هم گسسته است یا این که عامل دیگری سبب این فروپاشی شده است. برای پاسخ به این پرسش باید تقدم و تأخر زمانی عوامل را بررسی نماییم تا مشخص شود چه چیزی لطمه دیده که در نهایت به نهاد خانواده لطمه زده است.
وی اضافه کرد: خانواده امروز با خطرات جدی مواجه است؛ معنای زندگی در جامعه تغییر کرده و افراد برای غایات دیگری حرکت می کنند که در آن ازدواج در اولویت های نخست قرار ندارد.
این پژوهشگر حوزه خانواده اضافه کرد: جامعه تحت تأثیر رسانه ها گرفتار تغییر در حس زیبایی شناختی شده است و تا آن زمان که معنای زندگی و غایات ذهنی افراد تغییر نکند، طرح هایی مانند ازدواج آسان نیز نمی تواند به تنهایی گره گشای بحران های موجود در عرصه خانواده باشد.
مهدی زاده با اعلان اینکه بحران اصلی صرفا در انتخاب زوج یا زوجه نیست، اظهار داشت: گاهی تعهد ضروری جهت نگهداری خانواده و حل مسایل آنرا نداریم و برخی افراد اساساً برای تشکیل و حفظ خانواده تربیت نشده اند.
ساختارهای مدرن به خانواده لطمه زده اند
وی ضمن اشاره به سه مرحله اصلی تشکیل، نگهداشت و تعاملات عاطفی، جنسی، ارتباطی و فکری در خانواده اظهار داشت: بحران اصلی آنجاست که چارچوب های عینی مدرن، از آپارتمان نشینی و استیجاری بودن محل سکونت گرفته تا جابه جایی های مکرر در سطح شهر و کشور، به نهاد خانواده لطمه زده است.
مهدی زاده اضافه کرد: زمانی که دانشجو برای تحصیل در مقاطع مختلف مجبور است به شهر های غیربومی برود و از محیط حمایتی و هم فرهنگ خود جدا شود، مسیر زندگی او تغییر می کند و تشکیل خانواده به تاخیر می افتد. خود این فرایند متمرکز بر تحصیل و کنکور نیز اولویت های جوانان را تغییر داده و ازدواج را به حاشیه رانده است.
وی اضافه کرد: در کنار عوامل عینی و اقتصادی، اتفاقاتی که در مقام ذهن و خیال رخداده، آثار مخرب تری برجای گذاشته است. رکن اصلی خانواده، ضمانت عاطفی و جنسی است که در دوران اخیر و با ظهور رسانه ها گرفتار فانتزی زدگی شده است.
این پژوهشگر حوزه خانواده اشاره کرد: خیلی از زوج ها با این تصور وارد زندگی مشترک می شوند که باید تجربه ای کاملا رمانتیک و متفاوت داشته باشند، اما زمانی که با حقیقت های عادی زندگی مواجه می شوند، گرفتار سرخوردگی، یأس و خستگی از خانواده می شوند و ممکنست به روابط موازی روی بیاورند.
فردگرایی جای خانواده را گرفته است
مهدی زاده ضمن اشاره به روندهای جهانی در زمینه کاهش تمایل به تشکیل خانواده اظهار داشت: برمبنای پژوهش های جهانی، بخش قابل توجهی از بزرگسالان در جوامع غربی مجرد هستند و این روند در جامعه ما نیز به یک پرسش تبدیل گشته است.
وی اضافه کرد: متاسفانه در مقالات پژوهشی داخل کشور، پژوهش های جامع و کاملی در رابطه با چرایی متلاشی شدن خانواده ها یا حتی عدم ایجاد آن وجود ندارد.
این پژوهشگر حوزه خانواده با اعلان اینکه تمدن غرب زیست اجتماعی را بر زیست خانوادگی غلبه داده است، اظهار داشت: اخیراً جریانی با عنوان رشد فردی در دنیا و حتی کشور ما شکل گرفته که در این روند نیز جایگاه خانواده مورد توجه کافی قرار نگرفته است؛ ازاین رو نیازمند طراحی یک الگوی تربیتی رشدی هستیم که فرد در آن، نیازمندی خود به خانواده را درک کند.
وی تاکید کرد: مادامی که معنای زندگی در جامعه اصلاح نشود و ازدواج برای افراد در اولویت های چندم قرار داشته باشد، خانواده با خطرات جدی مواجه خواهد بود.
خانواده صرفا ابزار تامین معاش نیست
در ادامه نشست، سیده معصومه طباطبایی، پژوهشگر حوزه خانواده، با اعلان اینکه خانواده بستری برای تمرین خیلی از مسئولیت هاست، اظهار داشت: تمدن ها به دست انسان ها ساخته می شوند و اسلام برای جایگاه انسانی، نگاهی متعالی و ویژه قائل است.
وی اضافه کرد: رشد یک فرزند در بستر خانواده در واقع زمینه ساز جامعه سازی و تحقق سعادت عمومی است و دین اسلام برعکس نگاه های تقلیل گرایانه، خانواده را صرفا ابزاری برای تامین معاش یا رفع نیازهای زیستی نمی داند، بلکه آنرا بستری امن برای تعالی انسان می شمارد.
این پژوهشگر حوزه خانواده با تاکید بر این که طبق روایات دینی، مسئولیت مادری نه تنها مانعی برای رشد فردی و اجتماعی نیست، بلکه فرصتی باارزش برای تمرین مهارت های ارتباطی و مسئولیت پذیری است، اظهار داشت: در مقابل، رهاسازی نسل جوان و واگذاری تربیت آنان به جریان های کنترل نشده فضای مجازی، لطمه ها و خطاهای جبران ناپذیری بهمراه دارد.
«الگوی سوم زن»؛ تلفیق نقش اجتماعی و خانوادگی
طباطبایی اضافه کرد: اسلام مکتبی جامع نگر است که هم خلوت فردی انسان و هم تکالیف اجتماعی و ساختار نظام اسلامی را تبیین می کند.
وی اظهار داشت: تجلی این جامع نگری را میتوان در مفهوم «الگوی سوم زن» در اندیشه رهبری مشاهده کرد؛ الگویی که در آن زن نه در انزوای خانوادگی محبوس است و نه مانند الگوی غربی بعنوان ابزاری در اجتماع رها شده، بلکه زنی کنشگر، توانمند و مسئولیت پذیر در کنار ایفای نقش مادری و همسری است.
این پژوهشگر حوزه خانواده اضافه کرد: در این نگاه، خانه داری و مادری نه اموری پیش پاافتاده، بلکه جایگاهی متعالی و اثرگذار محسوب می شوند.
طباطبایی اظهار داشت: تا آن زمان که انسان سازی و تعالی فردی محقق نشود و هر فرد مسئولیت خودرا به درستی بر عهده نگیرد، رسیدن به خانواده ای متعالی و به دنبال آن جامعه ای در تراز تمدن نوین اسلامی میسر نخواهد شد.
وی تاکید کرد: بر این اساس، بازبینی در خصوصیت های فردی و تقویت مسئولیت های شخصی، اولین و مهم ترین گام در این راه است.
هوش مصنوعی زیست بوم تربیتی خانواده را تغییر داده است
در ادامه، سیده فاطمه نعمتی، پژوهشگر حوزه اجتماعی، به تحلیل دگرگونی های خانواده در عصر ارتباطات دیجیتال پرداخت و اظهار داشت: در عصر حاضر خانواده در حوزه ای بین المللی تعریف می شود و این تغییر سبب شده تعریف سنتی خانواده تحت تأثیر الگوهای غربی قرار گیرد و علیرغم ادعاهای توسعه، نهاد خانواده از درون با لطمه های جدی مواجه شود.
وی ضمن اشاره به مفهوم بدن مندی در این دیدگاه بیان نمود: قبل تر بدن مندی برمبنای کارکرد اجتماعی و خانوادگی تعریف می شد، اما حالا رسانه های اجتماعی این تعریف را تغییر داده اند. این دگردیسی پیوندی ناگسستنی با چرخه های اقتصادی کلان دارد و سبب شده معیارهای زیبایی به یک آرمان تبدیل گردد.
نعمتی اشاره کرد: این روند نه تنها امنیت روانی زنان را هدف قرار داده، بلکه سبب گریز از مسئولیت های خانواده محور نیز شده است.
استفاده سریع از موبایل شکاف نسلی را تشدید می کند
این پژوهشگر استفاده سریع کودکان از تلفن های هوشمند را نامناسب دانست و اظهار داشت: امروزه بالاتر از ۷۰ درصد کودکان از ۱۰ سالگی دارای تلفن هوشمند هستند و در ۱۵ سالگی تحت تأثیر کامل زیست بوم دیجیتال قرار می گیرند؛ به شکلی که بجای مؤلفه های محلی و ملی، با آرمان های اینترنتی زندگی می کنند و نتیجه قهری آن، شکاف عمیق نسلی است.
وی اضافه کرد: در رویکرد های نوین، خانواده باید از تعریف سنتی عبور کرده و به یک زیست بوم تربیتی تبدیل گردد. در این الگو، والدین باید بجای نظارت صرف، با فرزندان همراه شوند و در نقش تفسیرگر محتوا، آنها را در برخورد با فضای دیجیتال یاری کنند؛ چونکه در شرایط اقتصادی فعلی، کاهش تعامل اعضاء خانواده می تواند شکاف ها را تشدید کند.
نعمتی در رابطه با نتایج فردگرایی افراطی نیز اظهار داشت: رسانه های اجتماعی انتخاب های مختلفی را پیش روی افراد قرار داده اند؛ از پذیرش مسئولیت های خانوادگی تا فردگرایی همراه با موفقیتهای ظاهری. این مسیر، تشکیل خانواده را به تاخیر انداخته و افراد را به سوی الگوهای خرده سلبریتی ها سوق داده است.
وی افزود: مطالعات انجام شده در ۴۴ کشور نشان میدهد اولویت دادن به مسیر فردی با افزایش افسردگی و گریز از ازدواج ارتباط دارد.
این پژوهشگر حوزه اجتماعی اضافه کرد: برعکس تصور اولیه بر مبنای این که فناوری می تواند زمان بیشتری برای روابط انسانی فراهم آورد، هوش مصنوعی و گسترش زیست بوم دیجیتال می تواند شدت انزوای اجتماعی را افزایش داده و روابط عاطفی را تحت تأثیر قرار دهد.
ضرورت گفتگوی نخبگانی در عرصه حکمرانی خانواده
در ادامه این جلسه، فاطمه محمدی با اظهار خوشحالی از ادامه سلسله جلسات اندیشکده شهید حکیم اظهار داشت: بناست در این جلسات میزبان نخبگان دانشگاهی و فعالانی باشیم که در عرصه های مختلف علمی فعالیت می نمایند تا به نقطه نظرهای مشترک و کاربردی در حوزه حکمرانی و سیاستگذاری دست پیدا کنیم؛ نقطه نظرهایی که آثار آن بصورت عینی قابل مشاهده باشد.
سیاست پژوه حوزه زن و خانواده ضمن اشاره به لزوم تبیین تفاوت های اساسی زندگی در حکومت اسلامی با سایر ملل اضافه کرد: گفتمانی که به رشد و بالندگی تمدن نوین اسلام کمک می نماید باید گفتمان غالبی باشد که در خیلی از کشورهای توسعه یافته نیز قابلیت استفاده داشته باشد؛ همان گونه که تا حالا در خیلی از مسایل به اجماع نظری رسیده ایم.
محمدی با تاکید بر اهمیت گفتگو در ایجاد وفاق و یافتن راهکارهای عملیاتی بیان نمود: به دنبال آن هستیم که در این اندیشکده فضای گفتگوی نخبگانی را باز نماییم و این مسیر می تواند در رسیدن به تمدن نوین اسلامی راهگشا باشد؛ تمدنی که قسمتی از آن شامل حفظ ارکان، ثابت قدم ماندن و مراقبت از مام میهن است.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
مطالب مرتبط در خاتون یار
نظرات بینندگان در مورد این مطلب