از کودک همسر تا کودک مادر و کودک مطلقه

از کودک همسر تا کودک مادر و کودک مطلقه

خاتون یار: تازه ترین آمار انتشار یافته از طرف مرکز آمار ایران در حالی خبر از ازدواج 9753 دختر 10 تا 14 ساله در بهار سال جاری می دهد که این تعداد در قیاس با آمارهای فصلی دو سال اخیر، بالاترین آمار فصلی ازدواج دختران 10 تا 14 ساله است و به صورتی می توان گفت رکورد آمار فصلی ازدواج دختران در این بازه سنی و طی دو سال اخیر، در بهار 1400 شکسته شد.


به گزارش خاتون یار به نقل از ایسنا، مطابق با آمار اخیر انتشار یافته از طرف مرکز آمار که مربوط به بهار سال جاری است، تعداد ازدواج دختران ۱۰ تا ۱۴ ساله در بهار ۱۴۰۰ با حدود ۳۲ درصد رشد در قیاس با آمار مشابه خود در بهار سال قبل به ۹۷۵۳ ازدواج رسیده و از طرف دیگر این آمار فصلی ازدواج برای این بازه سنی از دختران باتوجه به آمارهای مشابه فصلی طی دو سال اخیر بالاترین تعداد را نشان میدهد.
مطابق با همین آمار، ۴۵ هزار و ۵۲۲ دختر ۱۵ تا ۱۹ ساله نیز در بهار ۱۴۰۰ ازدواج کرده اند و این در حالیست که آمار مذکور تنها مربوط به ازدواج های ثبت رسمی شده در سازمان ثبت احوال کشور است و بگفته کارشناسان اغلب ازدواج کودکان ثبت نشده و همین مورد منجر به نبود آمار دقیق در این عرصه می شود.
از سوی دیگر مطابق با آمار یاد شده، ازدواج شش پسر کمتر از ۱۵ سال و ۶۵۷۳ پسر ۱۵ تا ۱۹ ساله نیز در بهار ۱۴۰۰ به ثبت رسیده است.
همچنین در آمار فصلی ازدواج پسران و دختران ۱۵ تا ۱۹ ساله نیز به صورتی رکورد در بهار امسال شکسته شد و تعداد ازدواج های به ثبت رسیده دختران و پسران ۱۵ تا ۱۹ ساله در بهار سال جاری در قیاس با آمارهای مشابه فصلی طی دو سال گذشته، بالاترین تعداد است.


آمارهای یاد شده در حالی است که مطابق با ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی «عقد نکاح دختر پیش از رسیدن به سن ۱۳ سال تمام شمسی و پسرقبل از رسیدن به سن ۱۵ سال تمام شمسی منوط است به اذن ولی به شرط رعایت مصلحت با تشخیص دادگاه صالح» و در این بین بااینکه اغلب موارد کودک همسری بطور غیر قانونی رخ داده و ثبت نمی شوند اما آنچه از تحقیقات بر می آید این است که گاهی قضات برای تشخیص مصلحت طفل تنها رضایت پدر و بلوغ جسمی کودک را در نظر گرفته و رضایت و آگاهی طفل و بلوغ فکری وی را لحاظ نمی کنند.
از سوی دیگر صاحب نظران معتقدند اعطای وام ازدواج می تواند همچون عوامل تسهیل کننده کودک همسری محسوب شده و منجر به ایجاد انحرافاتی در ازدواج نظیر ازدواج و طلاق های صوری برای دریافت وام شود.
محمد مهدی تندگویان، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان دولت دوازدهم نیز سال قبل با اظهار نگرانی نسبت به افزایش رقم وام ازدواج برای دختران زیر ۲۳ و پسران زیر ۲۵ سال و امکان رخ دادن ازدواج و طلاق های صوری برای دریافت وام ازدواج ۱۰۰ میلیون تومانی به ایسنا گفته بود «متاسفانه باوجود اهمیت تدوین دستورالعمل برای نظارت دریافت کنندگان وام ازدواج همچنان شاهد بی توجهی به آن هستیم درحالی که رسیدگی به چنین مسائلی بمراتب مهم تر از افزایش اعداد و ارقام وام ازدواج است.»
انسیه خزعلی، معاون امور زنان و خانواده رییس جمهوری در دولت سیزدهم نیز درباره پدیده کودک همسری با تاکید بر لزوم در نظر گرفتن بلوغ فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و... در ازدواج، گفته بود «با هر نوع ظلمی که به زنان شود و طبیعتا ازدواج قبل بلوغ که این ظلم را مضاعف کند موافق نیستیم. کارگروهایی برای حل آن باید تشکیل گردد. چه این ارتباط در قالب ازدواج و چه ارتباط هایی که قانونی نشده باشند در مرحله اول نیاز به کار فرهنگی دارد. یعنی حتی اگر قانون بگذارد و نتوانیم فرهنگ سازی داشته باشیم، باز کودکانی مورد معامله و اجحاف قرار می گیرند. لازم است برنامه ریزی در این راستا از دو بعد فرهنگی و قانونی داشته باشیم.»

بسط یافتن پدیده «کودک همسری» به پدیده های «کودک مادر»، «کودک پدر» و «کودک مطلقه»

در این بین اما عدم توجه مسئولین امر، به پدیده «کودک همسری» به ازدواج کودکان ختم نشده و مطابق با آمار، این پدیده بسط یافته و در قالب «کودک مادر»، «کودک پدر» و «کودک مطلقه» نیز درحال جلوه گری است.
مطابق با آمار انتشار یافته از طرف مرکز آمار ایران، در بهار ۱۴۰۰ تولد ۲۹۳ کودک از مادران کمتر از ۱۵ سال و یک کودک از پدر کمتر از ۱۵ سال نیز به ثبت رسیده است. همچنین، تولد ۱۵ هزار و ۳۵۵ کودک از مادران و ۶۷۴ کودک نیز از پدران ۱۵ تا ۱۹ ساله در همین بازه زمانی ثبت شده است.






ثبت ولادت ۷۴۷ کودک از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله طی شش ماهه نخست امسال
از سوی دیگر اگر نگاهی به شمار ولادتهای ثبت شده توسط سازمان ثبت احوال کشور در شش ماهه نخست سال جاری یعنی ۱۴۰۰ و باتوجه به سن مادر در زمان ثبت تولد فرزند بیندازیم، متوجه می شویم که طی شش ماهه نخست امسال ۷۴۷ ولادت برای مادرانی که زمان ثبت تولد فرزند خود ۱۰ تا ۱۴ سال سن داشته اند به ثبت رسیده که از این تعداد ۲ ولادت به مادران ۱۰ ساله، ۷ ولادت به مادران ۱۱ ساله، ۲۰ ولادت به مادران ۱۲ ساله، ۱۲۰ ولادت به مادران ۱۳ ساله و ۵۹۸ ولادت به مادران ۱۴ ساله معطوف می شود.
همچنین طی شش ماهه نخست ۱۴۰۰، به ترتیب شش استان سیستان و بلوچستان، خوزستان، خراسان رضوی، گلستان، کرمان و آذربایجان شرقی استان هایی هستند که در آنها بیشترین ولادت کودکان از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله به ثبت رسیده است.
در واقع سیستان و بلوچستان با ثبت 2 ولادت از مادران ۱۰ ساله، 2 ولادت از مادران ۱۱ ساله، ۹ ولادت از مادران ۱۲ ساله، ۳۷ ولادت از مادران ۱۳ ساله و ۱۸۲ ولادت از مادران ۱۴ ساله و در مجموع ثبت ۲۳۲ ولادت از مادران ۱۰ تا ۱۴ سال، اولین استانی است که در آن طی شش ماهه نخست سال جاری بیشترین ولادت ها از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله به ثبت رسیده است.
آمار مذکور درباره تعداد ولادت های ثبت شده از مادران زیر ۱۵ سال طی شش ماهه نخست امسال، بیان کننده این است که در تمام استان های کشور به جز سیستان و بلوچستان، خوزستان، خراسان رضوی، گلستان، کرمان، آذربایجان شرقی، هرمزگان، آذربایجان غربی، مازندران، اصفهان، همدان و سمنان، سن مادران در زمان تولد کودک در این بازه زمانی ۱۳ و ۱۴ سال بوده است.





تولد ۹۶۹ کودک از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله از شروع سال جاری تا کنون
همچنین مطابق با آمار اولیه شمار موالید سال ۱۴۰۰ (بر حسب سن مادر در زمان تولد) که از طرف سازمان ثبت احوال کشور پخش شده، از شش فروردین سال جاری تا ۲۸ آبان امسال، ۹۶۹ کودک از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله و ۴۴ هزار و ۸۹۶ کودک نیز از مادران ۱۵ تا ۱۹ سال متولد شده اند.
به گفته سازمان ثبت احوال کشور این ارقام، آمارهای اولیه هستند و ممکنست در بازنگری های آتی تغییر کنند و تا کنون سیستان و بلوچستان با تولد ۲۹۰ کودک از مادران ۱۰ تا ۱۴ ساله و ۶۸۷۸ کودک از مادران ۱۵ تا ۱۹ ساله طی بازه زمانی مذکور ( شش فروردین سال جاری تا ۲۸ آبان امسال) در صدر این آمار قرار دارد.





طلاق ۱۷۲ دختر ۱۰ تا ۱۴ سال در بهار ۱۴۰۰
بخش دیگر آمار انتشار یافته از طرف مرکز آمار ایران نیز، خبر از طلاق ۱۷۲ دختر بچه ۱۰ تا ۱۴ ساله در بهار ۱۴۰۰ و پدیده «کودک مطلقه» می دهد. در حقیقت مطابق با آمار منتشره از طرف مرکز آمار ایران، در بهار ۱۴۰۰ علاوه بر ۱۷۲ دختر بچه ۱۰ تا ۱۴ ساله، ۳۰۴۴ دختر و ۱۴۷ پسر ۱۵ تا ۱۹ ساله نیز طلاق گرفته اند. این آمار در قیاس با بهار ۹۹ و در همین بازه سنی برای دختران افزایش و برای پسران کاهش داشته است.





سنگینی وزنه عوامل «فرهنگی» در بروز پدیده کودک همسری به نسبت عوامل «اقتصادی»


سمیه رنگین کمان پژوهشگر مقطع دکتری رشته مطالعات حقوق خانواده در پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی، با تاکید بر لزوم توجه مسئولین به پدیده «کودک همسری»، درباره چرایی بروز این پدیده به ایسنا اظهار داشت: بسته به جغرافیا ممکنست عوامل فرهنگی یا اقتصادی در بروز پدیده کودک همسری در رقابت با یکدیگر باشند که عمدتا وزنه عوامل فرهنگی در این میان سنگین تر است.
رنگین کمان معتقد می باشد که عرف و رسوم محلی، درگیر شدن کودک در روابط با جنس مخالف توام با تعصب خانواده، سر پوش گذاشتن بر روابط خارج از نکاح با فرد خاص، انگیزه های مذهبی مانند جلوگیری از افتادن در ورطه گناه، مسائل فرهنگی مانند ترس از دست دادن موقعیت خوب ازدواج یا بدون همسر ماندن طفل، عدم امکان تامین هزینه های فرزند، فقر خانواده و دریافت وجه در مابه ازای به ازدواج در آوردن دختر، بی سوادی یا اختلالات روانی والدین، ناتنی بودن یکی از والدین، بی سرپرست یا بد سرپرست بودن طفل، دخالت آشنایان خصوصاً برادر یا دیگر بستگان ذکور کودک از عمده عواملی هستند که می تواند در بروز پدیده کودک همسری نقش داشته باشند.
وی تاثیر بافت فرهنگی بر فراوانی، منشا و نحوه کودک همسری در بعضی مناطق کشور را به سزا دانست و افزود: هرچند که فراوانی کودک همسری در روستاها بیشتر است اما اینطور نیست که این موارد فقط در روستا رخ دهد. حاشیه شهر، مناطق مهاجرنشین، محله های با توان اقتصادی یا سواد اجتماعی پایین در شهرها نیز از این مقوله مستثنی نیستند.

نبود آمار دقیق از پدیده «کودک همسری»
این پژوهشگر در ادامه سخنان خود تصویب اسناد بین المللی درباب مقابله با کودک همسری را نشانه شیوع این پدیده در عرصه جهانی دانست و درباره چرایی نبود آمار دقیق ازدواج کودکان در جهان، این را هم اظهار داشت که باتوجه به عدم پذیرش پدیده کودک همسری از ناحیه عموم جامعه بین الملل، قاعدتاً دولتها به لحاظ رعایت و حفظ وجهه بین المللی خود، چندان مایل به ارائه آمار شفاف از این مساله نیستند. بعنوان مثال در یکی از کشورهای همسایه و بنا بر گزارشات یونیسف بین سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹، تعداد ۱۸۳ مورد ازدواج دختران شش ماه تا ۱۷ ساله به این نهاد بین المللی گزارش شده است. در ایام اخیر و در نوامبر ۲۰۲۱ والدین نوزاد ۲۰ روزه ای از همین کشور همسایه، با انگیزه مالی حاضر شدند دخترشان را در عوض دریافت مهریه به ازدواج در بیاورند. البته این فقط آماری است که به اطلاع این نهاد بین المللی رسیده و در حقیقت آمار اصلی بسیار بالاتر از این تعداد است.
رنگین کمان با اعلان اینکه خیلی از موارد کودک همسری در بستر عدم ثبت رسمی رخ می دهد و در جرگه جامعه آماری ملحوظ نمی شوند، اشاره کرد: هم ایران و هم تعداد زیادی از سایر کشورها همچون کشورهای آفریقایی درگیر مواردی از کودک همسری اند که در بستر عدم ثبت رسمی رخ می دهند. البته فراگیری این مساله در سایر کشورها یا حداقل کشورهای دارای وضعیت مشابه ما، نمی تواند دلیل ساده انگاری یا مسامحه در حل این مشکل باشد.
به گفته این پژوهشگر بااینکه کنوانسیون حقوق کودک که ایران نیز به آن ملحق شده است، مقرره صریحی درباره حداقل سن ازدواج کودکان ندارد اما مطابق با آن هر رفتاری که (به اراده کودک یا فرد دیگری) سبب بی نظمی در رشد طبیعی کودک شود، قابل قبول نبوده و ممنوع می باشد. از طرف دیگر طبق اسناد بین المللی تعیین حداقل سن ازدواج باید به شکلی باشد که فرد بتواند در آن سن رضایت موثر و انتخاب آگاهانه داشته باشد.

ایران بعد از گینه رتبه دوم حداقل سن ازدواج را دارد
وی درباره حداقل سن ازدواج در کشورهای مختلف مدعی شد: ایران بعد از کشور گینه که حداقل سن ازدواج در آن ۱۲ سال است، با حداقل سن ۱۳ سال شمسی برای ازدواج، رتبه دوم را دارد. در بعضی کشورها نیز مانند موزامبیک، ماداگاسکار ونزوئلا و بولیوی حداقل سن ازدواج ۱۴ سال است.

از تبعات روحی روانی کودک همسری تا حاملگی و مادری های ناخواسته
رنگین کمان طی نشدن به هنگام مراحل رشد عاطفی، احساس قربانی شدن در کودک، افسردگی، رشد ناکافی بدن از لحاظ جنسی و جسمی خصوصاً لگن و اندام زنانه، منظم نشدن هورمون های مترشحه غدد جنسی و مرتب نبودن عادت ماهیانه، بازماندن از تحصیل، عدم کسب مهارتهای اجتماعی مقتضی در زمان مناسب و عدم استقلال مالی را همچون تبعات کودک همسری دانست و این را هم اظهار داشت که ممکنست این کودکان در بزرگسالی تبدیل به شهروندان ایده آلی نشده وحتی در ازدواجهای احتمالی بعدی خود نیز با مشکلاتی مواجه شوند.
به گفته این پژوهشگر، عدم آشنایی یا تسلط به رفتار جنسی همسر و راه های پیش گیری از بارداری، در کودکانی که ازدواج می کنند، خود موجب حاملگی و مادری ناخواسته شده که روی دیگر آن ضعف بدن مادر و رشد ناکافی جنین و عدم آمادگی و پذیرش تربیت و نگهداری کودک خواهد بود.
وی اضافه کرد: از طرف دیگر عدم تطابق سنی و خواست های عاطفی، روانی و جنسی، سبب طلاق عاطفی و فاصله گیری بیشتر زوجین شده و حتی برآورده نشدن نیازها ممکنست هر کدام از زوجین را به رابطه های خارج از زناشویی بکشاند که در نهایت جامعه نیز متضرر خواهد شد. در این میان پدیده کودک بیوه یا کودک مطلقه نیز دور از ذهن نخواهد بود که در عین حال ممکنست سبب افزایش بی بند و باری یا عقده انتقام در این کودکان شود.

آیا رسانه ها در انتشار آمار کودک همسری بزرگنمای می کنند؟
این پژوهشگر در پاسخ به این پرسش که گاهی مطرح می شود رسانه ها با انتشار آمار مربوط به کودک همسری اهتمام در بزرگ نمایی ازدواج کودکان دارند، حال آنکه ازدواج کودکان در بعضی مناطق کشور پدیده ای فرهنگی و بومی است و باید اجازه داد مسائل این چنینی توسط بومی ها رفع و رجوع شود، اظهار داشت: از آنجا که این مساله یکی از دایره های مشترک میان مسائل زنان و کودکان است، فعالیت رسانه ای انجام شده دراین زمینه کاملاً به جا و در امتداد هدف بازتاب واقعیات جامعه است، چونکه ازدواج الزامی ظلم به زنان و ازدواج الزامی دخترکان، ظلم مضاعفی به آنها است.
وی اشاره کرد: البته نباید از این نکته غافل شد که درصد اینطور ازدواجها نسبت به کل ازدواج ها چقدر است و نباید با ذره بین تنها یک قسمت از دایره ازدواج را نقد کرد. برقراری توازن بین کمیت و کیفیت مسائل با دفعات و شدت پرداخت به آن باید رعایت شود.

اختلاف فاحش قانون حداقل سن ازدواج با میانگین سن ازدواج در کشور
این پژوهشگر حوزه خانواده با تاکید بر لزوم بازبینی فقهی در قوانین مربوط به ازدواج کودکان و با اشاره به کاهش سن بلوغ در کودکان، درباره تعیین حداقل سن برای ازدواج آنها اشاره کرد: هر چند از طرفی میانگین سن بلوغ کاهش یافته، اما کودکان امروز از نظر پختگی اجتماعی در سطح پایین تری از همسالان خود در دهه های پیش هستند. از جانب دیگر زیبنده نیست حد اقل سن ازدواج از لحاظ قانون با میانگین سن ازدواج در جامعه تفاوت فاحشی داشته باشد و این مساله جاماندگی حقوق از شتاب تغییرات فرهنگی جامعه را می رساند. پس هرچند بنظر می رسد بواسطه افزایش حداقل سن قانونی ازدواج، با عدم ثبت رسمی نکاح یا سایر موارد نقض قانون مواجه شویم لیکن در مجموع باید افزایش حد اقل سن ازدواج را مطابق با واقعیات جامعه و هم سو با رویکرد های بین المللی و مطالبات داخلی داشته باشیم. همین طور افزایش رفاه و حمایت های اجتماعی و تقویت بنیانهای اقتصادی خانواده ها از ناحیه دولت در کنار فرهنگ سازی از ناحیه مسئولین و افراد دغدغه مند، کاهنده مواردی چون دورزدنهای قانون یا فرار از آن خواهد بود.
این فعال حوزه خانواده درباب دستگاه هایی که باید برای مقابله با پدیده «کودک همسری» تلاش کنند، اظهار داشت: مثلث کودک، سرپرست و دولت و نقش فعالانه و هم افزایی هر سه آنها را شاید بتوان فرمول خوبی در این راستا دانست. رسانه ها، آموزش و پرورش، بهزیستی و مراجع قضایی و سایر نهاد های موثر در افزایش سطح فرهنگ و رفاه اقتصادی مراجعی هستند که می توانند در کمتر شدن موارد کودک همسری راه گشا باشند.

به گزارش خاتون یار به نقل از ایسنا، بنظر می رسد «کودک همسری» یکی از مهم ترین موانع تحصیل دختران ۱۰ تا ۱۴ ساله شمرده می شود بطوریکه بگفته محمدرضا سیفی، مدیرکل دفتر توسعه عدالت آموزشی و آموزش عشایر وزارت آموزش و پرورش، یکی از موانع تحصیل و رشدیافتگی، موضوعات فرهنگی و اجتماعی و همچون با اهمیت ترین آنها موضوع ازدواج سریع دختران دانش آموز است.
سیفی به ایسنا گفته بود «آموزش و پرورش به تنهایی نمی تواند دراین زمینه کاری انجام دهد، حتما باید آمایش سرزمینی انجام و مشخص شود که معضل در کدام مناطق بیشتر است و سپس با کمک دیگر دستگاهها چاره ای را پیدا کند تا کمتر شاهد ازدواج دختران دانش آموز در سنین پایین باشیم.»
این گفته ها در حالی است که در بازه های زمانی مختلف طی سال های اخیر برخی مسئولین برای افزایش حداقل سن ازدواج تلاشهایی کردند. حدود سه سال پیش بود که نمایندگان مجلس دهم در طرحی موسوم به "ممنوعیت کودک همسری" اهتمام در رساندن حداقل سن ازدواج دختران به ۱۶ و پسران به ۱۸ سال و ممنوعیت ازدواج دختران زیر۱۳ سال بودند، اما باوجود رای آوردن فوریت آن در صحن علنی مجلس، بگفته طیبه سیاوشی شاه عنایتی از اعضای فراکسیون زنان مجلس دهم، این طرح به دلیلهای نامعلوم در کمیسیون قضایی مجلس رد شد، حال آنکه در طرح مذکور فتوای آیت الله مکارم شیرازی و دیگر مراجع درباره سن ازدواج اتخاذ و آورده شده بود.
نکته حائز اهمیتی که نگرانی فعالین حوزه زنان و کودکان را برانگیخته این است که باوجود اظهار نظرهای یاد شده، همچنان بی توجهی به پدیده «کودک همسری» ادامه و به پدیده های دنباله رو آن یعنی «کودک مادر»، «کودک پدر» و «کودک مطلقه» نیز تسری یافته و این در حالیست که مقابله با سه پدیده مذکور عزم راسخ در عمل و نه حرف مسئولان امر را می طلبد.



1400/09/01
22:58:08
0.0 / 5
207
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۱ بعلاوه ۴

لینک دوستان خاتون یار

خاتون یار

تگهای خاتون یار

khatoonyar.ir - حقوق مادی و معنوی سایت خاتون یار محفوظ است

خاتون یار خاتون یار

همه چیز درباره زنان