مادری و آینده شغلی زنان حمایت ها تا کجا پاسخگو هستند
خاتون یار: دفاع از مادران شاغل زمانی موثر خواهد بود که از دید محدود به یک گروه استخدامی یا یک امکان مشخص فراتر برویم و شرایط متفاوت زنان در بازار کار را درنظر بگیریم.
یادداشت مهمان- محمدرضا شیخی چمان؛ استادیار اقتصاد سلامت:
برای خیلی از زنان، مادر شدن در کنار تجربه ای مهم در زندگی شخصی، با پرسش هایی درباره ی آینده شغلی هم همراه می باشد. چطور میتوان بعد از تولد فرزند به فعالیت حرفه ای ادامه داد؟ در زمان اشتغال، چه کسی از کودک مراقبت می کند؟ آیا شرایط محیط کار امکان رسیدگی به نیازهای فرزند را فراهم می کند؟ این پرسش ها فقط دغدغه فردی زنان نیستند؛ پاسخ به آنها به شرایط اقتصادی خانواده، نحوه سازمان دهی مشاغل، دسترسی به خدمات مراقبتی و نوع حمایت هایی بستگی دارد که جامعه برای پیوند میان اشتغال و مسئولیت های خانوادگی فراهم می آورد.
اشتغال زنان برای خیلی از خانواده ها قسمتی از راه تأمین هزینه های زندگی و رسیدن به امنیت اقتصادی می باشد. با این وجود، فعالیت حرفه ای می تواند زمینه رشد فردی، استفاده از دانش و مهارت، استقلال مالی و مشارکت اجتماعی را فراهم آورد. به این دلیل، پشتیبانی از مادران شاغل را نباید صرفاً اقدامی رفاهی یا امتیازی برای گروهی از کارکنان دانست. مسئله اصلی اینست که شرایط زندگی خانوادگی چطور با الزامات اشتغال هماهنگ می شود و چه موانعی ممکنست زنان را در ادامه مسیر حرفه ای خود با دشواری مواجه کند.
یکی از این موانع، دشواری دسترسی به مراقبت مطمئن و متناسب با نیازهای کودک است. هزینه نگهداری از فرزند، فاصله محل سکونت تا محل کار، ساعات فعالیت مراکز مراقبتی و محدودیت در امکان استفاده از خدمات با کیفیت می توانند برنامه روزانه خانواده را پیچیده کنند. این مشکلات برای همه زنان یکسان نیستند. کارمندی که ساعت کاری مشخصی دارد، پرستاری که در شیفت های مختلف فعالیت می کند، زنی که در یک کارگاه مشغول می باشد و کارآفرینی که مسئولیت اداره کسب و کار خودرا بر عهده دارد، با شرایط و محدودیت های متفاوتی مواجه هستند. بنابراین، حمایت موثر نمی تواند بر یک الگوی واحد استوار باشد؛ بلکه باید با نوع اشتغال، شرایط کاری و نیازهای خانواده تناسب داشته باشد.
در ایران، قسمتی از حمایت های در رابطه با حاملگی و مراقبت از کودک در قوانین پیش بینی شده است. بطور مثال، ماده ۱۷ قانون پشتیبانی از خانواده و جوانی جمعیت، مرخصی زایمان و در وضعیت مشخص، امکان دورکاری مادران حامله را در مشاغلی که امکان دورکاری در آنها فراهم است، مورد توجه قرار داده است.
ماده ۷۸ قانون کار هم فرصت شیردهی و تکلیف ایجاد مراکز نگهداری خردسالان را در قالب مقرر در این ماده پیش بینی می کند. در عین حال، وجود حکم قانونی به تنهایی همه مسایل را حل نمی نماید. آگاهی از حقوق، دسترسی به سازِکارهای اجرائی و امکان استفاده عملی از حمایت ها در تجربه واقعی افراد اهمیت دارند. همچنین، باید میان کارکنان دارای رابطه استخدامی و خانمهایی که به شکل مستقل فعالیت می نمایند یا کسب و کار خودرا اداره می کنند، تفاوت قائل شد؛ چونکه برخورداری از مرخصی، جایگزینی درآمد و امکانات مراقبتی برای این گروه ها لزوما از مسیر یکسانی تأمین نمی گردد.
دراین میان، نباید پشتیبانی از مادران را صرفاً به دوره مرخصی زایمان محدود کرد. برگشت به محیط کار بعد از تولد فرزند، ادامه فعالیت حرفه ای در ماه های نخست زندگی کودک و امکان رسیدگی به نیازهای مراقبتی در طی زمان هم اهمیت دارند. گاهی مسئله اصلی، نبود یک امکان مشخص نمی باشد، بلکه دشواری استفاده از آن است؛ به عنوان نمونه، برنامه کاری انعطاف ناپذیر، نگرانی از کاهش فرصتهای پیشرفت، نبود فضای مناسب برای شیردهی یا دشواری هماهنگی میان ساعات کار و خدمات نگهداری کودک می تواند استفاده از حمایت های موجود را محدود کند. در چنین شرایطی، حمایت موثر باید هم امکانات مورد نیاز را درنظر بگیرد و هم موانعی را که استفاده از آنها را دشوار می کنند، کم کند.
البته نمی توان از تمامی کارفرمایان انتظار داشت که بدون توجه به اندازه، منابع مالی و ماهیت فعالیت خود، امکانات یکسانی فراهم آورند. ایجاد مرکز نگهداری کودک در یک مجموعه بزرگ ممکنست امکانپذیر باشد، اما برای یک کسب و کار کوچک یا کارآفرین مستقل، تأمین چنین امکانی می تواند هزینه بر یا غیرعملی باشد. این تفاوت به مفهوم کنار گذاشتن گروهی از زنان از حمایت نیست؛ بلکه نشان میدهد راه حل ها باید متنوع باشند. همکاری چند مجموعه برای تأمین خدمات مراقبتی، استفاده از مراکز معتبر نزدیک به محل کار یا سکونت، تنظیم متناسب ساعات کاری در مشاغلی که امکان آن وجود دارد و طراحی حمایت های بیمه ای متناسب با وضعیت اشتغال، همچون گزینه هایی هستند که می توان متناسب با شرایط بررسی کرد. انتخاب هر راه حل هم باید با عنایت به کیفیت مراقبت، هزینه، امکان اجرا و نیاز واقعی خانواده صورت گیرد.
از طرفی، مسئولیت مراقبت از فرزند نباید فقط بر دوش مادر قرار گیرد. همراهی پدر، حمایت خانواده و مشارکت کارفرما می توانند قسمتی از فشارهای روزم
ره را کاهش دهند؛ اما برای پایداری این همراهی، به ترتیبات روشن و قابل استفاده هم نیاز است. اگر پشتیبانی از خانواده صرفاً به سفارش های اخلاقی یا تلاش فردی مادران واگذار شود، بخش مهمی از موانع ساختاری بازهم باقی خواهد ماند. در مقابل، هنگامی که سیاستهای عمومی، ترتیبات محیط کار و خدمات مراقبتی در کنار مسئولیت پذیری اعضای خانواده قرار گیرند، امکان پاسخ گویی به نیازهای کودک و ادامه فعالیت حرفه ای مادران بیشتر می شود.
از نظر اقتصادی هم پشتیبانی از مادران شاغل را می توان قسمتی از توجه به سرمایه انسانی دانست. خروج ناخواسته یک نیروی متخصص از بازار کار، از دست رفتن تجربه و مهارت او و دشوار شدن برگشت به موقعیت حرفه ای پیشین، ممکنست برای خود فرد، خانواده و محل اشتغال هزینه ایجاد نماید. در مقابل، حمایت های متناسب با شرایط می توانند به حفظ نیروی انسانی، کاهش قسمتی از دشواری های برگشت به کار و استفاده بهتر از توانایی های حرفه ای زنان کمک کنند. البته میزان این آثار به نوع حمایت و چگونگی اجرای آن بستگی دارد و نمی توان برای همه مشاغل نتیجه یکسانی درنظر گرفت.
در مجموع، پشتیبانی از مادران شاغل زمانی موثر خواهد بود که از نگاه محدود به یک گروه استخدامی یا یک امکان مشخص فراتر برویم و شرایط متفاوت زنان در بازار کار را درنظر بگیریم. مرخصی زایمان، فرصت شیردهی و خدمات نگهداری کودک اهمیت دارند، اما در کنار آنها باید به امنیت شغلی، امکان برگشت به فعالیت حرفه ای، توان مالی خانواده و دسترسی زنان خوداشتغال و کارآفرین به حمایت های متناسب هم توجه کرد.
هدف، حذف همه دشواری های جمع میان اشتغال و مراقبت نیست؛ بلکه فراهم کردن شرایطی واقع بینانه تر است تا مادر شدن، تا حد امکان، به مفهوم کنار گذاشتن مسیر حرفه ای نباشد و ادامه اشتغال هم با بی پاسخ ماندن نیازهای کودک همراه نشود. رسیدن به این هدف، به حمایت هایی نیاز دارد که نه فقط در متن قوانین و برنامه ها، بلکه در زندگی روزمره زنان و خانواده ها هم قابل استفاده باشند.
به اجمال، کارمندی که ساعت کاری مشخصی دارد، پرستاری که در شیفت های مختلف فعالیت می کند، زنی که در یک کارگاه مشغول می باشد و کارآفرینی که مسئولیت اداره کسب وکار خودرا بر عهده دارد، با شرایط و محدودیت های متفاوتی مواجهند. ماده ۷۸ قانون کار هم فرصت شیردهی و تکلیف ایجاد مراکز نگهداری خردسالان را در قالب مقرر در این ماده پیش بینی می کند. البته میزان این آثار به نوع حمایت و چگونگی اجرای آن بستگی دارد و نمی توان برای همه مشاغل نتیجه یکسانی در نظر گرفت.
منبع: خاتون یار
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
مطالب مرتبط در خاتون یار
نظرات بینندگان در مورد این مطلب