خاتون یار: در حالیکه مسؤلان نسبت به کاهش جمعیت و پیر شدن ایران اخطار می دهند، نیم میلیون جوان در صف وام ازدواج مانده اند؛ تناقضی که یکی از مهم ترین دلیلهای افزایش سن ازدواج است.
خبرگزاری مهر - گروه جامعه: در اتاق های تصمیم گیری، از بحران جمعیت، کاهش فرزندآوری و پیر شدن ایران گفته می شود؛ از لزوم ازدواج جوانان و دفاع از خانواده ها. اما چند خیابان آن طرف تر، زوج های جوانی هستند که ماه هاست میان شعب بانک ها، ضامن و پرونده های نیمه کاره سرگردان اند؛ جوانانی که برای شروع ساده ترین شکل زندگی مشترک باید در صفی بایستند که پایانش مشخص نیست. تناقض از همین جا آغاز می شود؛ از یک سو سفارش به ازدواج و فرزندآوری، و از طرف دیگر، وامی که قرار بود گره گشا باشد ولی حال خودش به مانعی تازه تبدیل گشته است.
در حالی که مسؤلان کشور نسبت به کاهش نرخ باروری، پیر شدن جمعیت و بالا رفتن سن ازدواج اخطار می دهند، آمارهای رسمی نشان میدهد مسیر ازدواج برای جوانان هر روز سخت تر از قبل می شود؛ از تورم و مسکن گرفته تا صف های طولانی وام ازدواج که حالا به بالای نیم میلیون نفر رسیده است.
این روزها از یک سو سیاستهای کلی جمعیت، جوانان را به ازدواج و فرزندآوری تشویق می کند و از طرف دیگر، زوج های جوان باید ماه ها و حتی بیشتر از یک سال در انتظار دریافت وامی بمانند که قرار بود گره گشای شروع زندگی مشترکشان باشد.
زنگ خطر جمعیت؛ ایران بسمت سالمندی می رود
مرضیه وحید دستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، با اشاره به روند نگران کننده کاهش ازدواج و فرزندآوری گفته است که اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۲ درصد جمعیت ایران سالمند خواهند بود.
وی همینطور اخطار داده که نرخ باروری کشور در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۴ رسیده؛ عددی که بسیار پایین تر از حد جانشینی جمعیت است. به قول او، اگر این روند ادامه پیدا کند، جمعیت ایران تا سال ۲۱۰۰ میلادی ممکنست به ۳۱ میلیون نفر کاهش پیدا کند.
سقوط ازدواج؛ نصف شدن آمار نسبت به سال ۸۹
آمارها نشان میدهد تعداد ازدواج ها نسبت به اوج خود در سال ۱۳۸۹ تقریبا نصف شده است و در سال ۱۳۸۹ بیشتر از ۸۹۱ هزار ازدواج ثبت شده بود اما این عدد در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۳۱ هزار مورد رسیده است؛ یعنی کاهش ۵۰ درصدی در کمتر از دو دهه و همزمان میانگین سن ازدواج هم افزایش یافته؛ زنان بطور متوسط در ۲۴.۱ سالگی و مردان در ۲۸.۲ سالگی برای اولین بار ازدواج می کنند.
«ازدواج کنید»؛ اما چگونه؟
در شرایطی که مسؤلان از لزوم ازدواج و فرزندآوری صحبت می کنند، خیلی از جوانان می پرسند با چه پشتوانه ای باید زندگی مشترک را آغاز کنند؟
مسکن، اشتغال ناپایدار، تورم و هزینه های سنگین زندگی حالا به موانعی جدی تبدیل گشته اند. در این بین وام ازدواج که قرار بود بخشی از فشار اقتصادی را کم کند، خود به یک بحران تبدیل گشته است.
صف نیم میلیونی وام ازدواج
علیرضا رحیمی، معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، از وجود صف انتظار بیشتر از ۵۴۹ هزار نفری برای دریافت وام ازدواج آگاهی داده است؛ صفی که سبب شده زمان انتظار دریافت تسهیلات به بالای یک سال برسد.
وی تأکید کرده که تاخیر در پرداخت وام ازدواج فقط یک مساله اقتصادی نیست بلکه تبعات اجتماعی گسترده ای دارد؛ چون که خیلی از زوج ها آغاز زندگی مشترک خویش را به دریافت این وام گره زده اند.
به گفته رحیمی، در حالیکه سال قبل بیشتر از ۲۰۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات ازدواج پرداخت شده، همچنان صدها هزار متقاضی پشت در بانکها مانده اند.
تناقض آشکار در سیاست ها
تناقض دقیقا همین جاست؛از یک طرف کشور با بحران کاهش جمعیت روبه روست و مسؤلان از جوانان می خواهند ازدواج کنند و فرزند بیاورند، اما از سوی دیگر ابتدایی ترین ابزار حمایتی یعنی وام ازدواج با بروکراسی سنگین، کمبود منابع و صف های طولانی روبرو شده است.
زوج های جوان می گویند وقتی دریافت یک وام ساده بیشتر از یک سال طول می کشد، چگونه می توان برای آینده، خانه و فرزند برنامه ریزی کرد؟
کاهش فرزندآوری؛ نتیجه طبیعی فشار اقتصادی
دبیر ستاد ملی جمعیت می گوید ۷۵ درصد جوانان، شرایط اقتصادی را مهم ترین عامل در تصمیم گیری برای فرزندآوری می دانند و همین مساله سبب شده حتی تولد فرزندان اول و دوم هم روندی کاهشی داشته باشد؛ در حالیکه ۷۲ درصد تولدهای کشور مربوط به فرزندان اول و دوم است و دقیقا همین بخش بیشترین تأثیر را بر حفظ جمعیت دارد.
وام هایی که به «خودی ها» می رسد
معاون امور جوانان وزارت ورزش همینطور به گزارش هایی اشاره کرده که نشان میدهد برخی بانکها منابع قرض الحسنه را به جای وام ازدواج، صرف پرداخت تسهیلات به شرکت ها و افراد وابسته کرده اند و طبق این آمار، ۲۲ بانک تا پایان شهریور حدود ۲۶۶ هزار میلیارد تومان به کارکنان و شرکت های زیرمجموعه خود وام داده اند؛ رقمی که انتقادهای زیادی را برانگیخته است، حقیقت اینست که بحران جمعیت فقط با شعار حل نمی گردد، وقتی جوانان برای پیدا کردن شغل، تأمین مسکن و حتی دریافت وام ازدواج با بن بست مواجه اند، طبیعی است که ازدواج و فرزندآوری را به تعویق بیندازند.
اگر سیاستهای جمعیتی مقرر است نتیجه بدهد، باید حمایت های حقیقی و ملموس از جوانان آغاز شود؛ وگرنه فاصله میان حرف ها و حقیقت زندگی مردم هر روز بیشتر خواهد شد.